In 2013 kregen mensen uit Wales die 79 jaar of jonger waren een gratis vaccin tegen gordelroos. Mensen die net iets ouder waren, kregen dat niet vergoed. Daardoor ontstonden er twee groepen die bijna even oud waren: een groep waarin veel mensen het vaccin namen en een groep waarin dat bijna niet gebeurde.

Het vaccin was bedoeld om gordelroos te voorkomen of de klachten ervan te verminderen. Maar jaren later ontdekten onderzoekers iets opvallends. Ze zagen dat de groep waarin veel mensen het vaccin namen, minder vaak dementie kreeg dan de groep waarin bijna niemand het vaccin nam. Het verschil tussen de groepen was 8,5%.

Toen de onderzoekers alleen keken naar de mensen die het vaccin ook echt hadden genomen, zagen ze een nog groter effect: deze mensen hadden gemiddeld 20% minder kans om dementie te krijgen dan mensen zonder het vaccin.

Verschil tussen mannen en vrouwen

Een opvallende ontdekking was ook dat het effect van het gordelroosvaccin niet bij iedereen hetzelfde was. Opvallend genoeg zagen onderzoekers dat het effect van het vaccin op dementie vooral bij vrouwen te zien was. Vrouwen hebben over het algemeen een hogere kans op dementie dan mannen. Bij de vrouwen die het gordelroosvaccin kregen, nam de kans op dementie met meer dan 20% af. Bij mannen was deze afname veel kleiner. Door dit verschil kwamen de kansen op dementie voor mannen en vrouwen dichter bij elkaar te liggen.

Nog geen aanpassing in beleid

Dit onderzoek was in eerste instantie niet bedoeld om dementie te onderzoeken, maar deze ontdekking leidde wel tot veelbelovende resultaten. Toch is het nog niet bekend waarom het gordelroosvaccin de kans op dementie zou kunnen verkleinen. Het kan bijvoorbeeld te maken hebben met ontstekingen in de hersenen of met het immuunsysteem, maar dat moet nog verder onderzocht worden.

Daarom is dit nog geen reden om het vaccinatiebeleid meteen te veranderen. Artsen benadrukken dat dit soort resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden. Soms lijkt er in bevolkingsonderzoek een verband, maar wordt dat later niet bevestigd. In dit onderzoek kregen sommige mensen het vaccin wel en anderen niet, omdat het toevallig wél of niet werd vergoed. Daardoor kan het zijn dat de groepen ook op andere manieren van elkaar verschilden, bijvoorbeeld in gezondheid of leefstijl. Voor echt harde conclusies is een ander soort onderzoek nodig. Daarbij wordt geloot wie het vaccin krijgt en wie niet. Zo worden de groepen eerlijk verdeeld en lijken ze zo veel mogelijk op elkaar. Als er dan toch een verschil in dementie is, kun je veel beter zeggen dat dit echt door het vaccin komt.

Wat betekent dit voor de toekomst?

Het idee dat een vaccin tegen een infectieziekte ook kan beschermen tegen dementie, opent nieuwe mogelijkheden. Niet voor niets willen onderzoekers, onder meer van Stanford University, dit onderwerp verder bestuderen. Ook in Nederland wordt nu gekeken of er vervolgonderzoek kan starten.

Vervolgonderzoek

Onderzoekers van Stanford University en het Amsterdam UMC bereiden een nieuw onderzoek voor over de relatie tussen het gordelroosvaccin en dementie. Om te ontdekken of mensen hieraan zouden willen meedoen als zo’n onderzoek gaat starten, hebben we bij Hersenonderzoek.nl een vragenlijst uitgezet onder onze deelnemers. De reacties helpen ons en de onderzoekers om te bepalen wat de volgende stap kan zijn.